Impulse Buying (හිතෙන හිතෙන දේ ගැනීම) පාලනය කරන්නේ කොහොමද? ප්‍රායෝගික ක්‍රම 5ක් (How to Control Impulse Buying? 5 Practical Methods)
අපි බොහෝ දෙනෙක් සුපිරි වෙළඳසැල්වලට ගිය විට, ඔන්ලයින් සාප්පු සවාරි (Online shopping) යන විට හෝ ෆේස්බුක් සහ ඉන්ස්ටග්‍රෑම් හි දැන්වීම් දකින විට අවශ්‍යතාවක් නොමැති වුවද යම් භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමට පෙළඹෙමු. මෙය මනෝවිද්‍යාව තුළ Impulse Buying හෙවත් ක්ෂණික ආවේගශීලී මිලදී ගැනීම් ලෙස හැඳින්වේ. වර්තමාන ශ්‍රී ලංකාවේ පවතින ආර්ථික තත්ත්වය සහ උද්ධමනය හමුවේ, මෙලෙස සිතේ ඇතිවන ආවේගයන්ට මුදල් වියදම් කිරීම නිසා අපගේ මාසික ඉතුරුම් බිංදුවටම බැස යා හැක. ඔබේ අමතර මුදල් අපතේ යාම වළක්වා ගනිමින්, අනවශ්‍ය වියදම් පාලනය කරගැනීමට උදව් වන ප්‍රායෝගික පියවර 5ක් මෙන්න.
1.පැය 48ක නීතිය (The 48-Hour Rule) භාවිත කිරීම
ඔබට යම් භාණ්ඩයක් (අලුත් ඇඳුමක්, විද්‍යුත් උපකරණයක් හෝ වෙනත් අත්‍යවශ්‍ය නොවන දෙයක්) දැකපු සැනින් එය මිලදී ගැනීමට දැඩි ආශාවක් (Urge) ඇති වේ. මෙම ක්ෂණික ආවේගයට වහාම ක්‍රියාත්මක නොවී පැය 48ක (දින දෙකක) කාලයක් කල්පනා කිරීම සඳහා ඉඩ දෙන්න. බොහෝ අවස්ථාවලදී මේ දින දෙක ඇතුළත එම භාණ්ඩය මිලදී ගැනීමට තිබූ දැඩි උනන්දුව සහ මානසික උද්දීපනය මගහැී යයි. කාලයත් සමඟ එය හුදෙක් ක්ෂණික හැඟීමක් පමණක් බව වැටහී යන බැවින්, අනවශ්‍ය මිලදී ගැනීම් දහස් ගණනකින් බේරීමට මෙම ක්‍රමය උපකාරී වේ.
2.සාප්පු සවාරි යාමට පෙර ලැයිස්තුවක් (Shopping List) සකස් කිරීම
කිසිදු සැලසුමකින් තොරව සුපිරි වෙළඳසැලකට (Supermarket) හෝ ඔන්ලයින් වෙබ් අඩවියකට පිවිසීමෙන් සිදුවන්නේ ඇස් ගැටෙන සෑම දෙයක්ම කරත්තයට දමා ගැනීමයි. ඔබ කුමන සාප්පු සවාරියක් සඳහා ගියත්, යාමට ප්‍රථම අවශ්‍යම දෑ පමණක් ඇතුළත් පැහැදිලි ලැයිස්තුවක් (Shopping List) සකස් කරගන්න. වෙළඳසැල තුළදී එම ලැයිස්තුවට පරිබාහිරව කිසිදු භාණ්ඩයක් නොගැනීමට දැඩි මූල්‍ය විනයක් ඇති කරගන්න. මෙමගින් අනපේක්ෂිත වියදම් විශාල ලෙස අඩු කරගත හැක.
3.ඔන්ලයින් ගෙවීම් පහසුකම් සහ කාඩ්පත් තොරතුරු ඉවත් කිරීම
අද වන විට ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථනය හරහා ක්ෂණිකව ඔන්ලයින් බෝතල්, ඇඳුම් පැළඳුම් මිලදී ගැනීම ඉතා පහසු වී ඇත. Daraz හෝ වෙනත් ෂොපිං ඇප්ස් වල ඔබේ ක්‍රෙඩිට් හෝ ඩෙබිට් කාඩ් අංක ස්වයංක්‍රීයව සටහන් කර (Saved cards) තබා ගැනීමෙන් ක්ෂණිකව “Buy Now” ක්ලික් කිරීමට පෙළඹේ. මෙය වළක්වා ගැනීමට නම්, ඔබේ ගෙවීම් කාඩ්පත් තොරතුරු ඔන්ලයින් ගිණුම්වලින් ඉවත් කරන්න. සෑම වාරයකදීම කාඩ් අංකය අතින් ටයිප් කිරීමට සිදුවන බාධාව (Friction) නිසා, එම භාණ්ඩය සැබවින්ම ඔබට අවශ්‍යද යන්න ගැන දෙවරක් සිතීමට මනසට ඉඩ ලැබެයි.
4.සමාජ මාධ්‍ය සහ දැන්වීම් උගුල්වලින් ඈත්වීම
ෆේස්බුක්, ඉන්ස්ටග්‍රෑම් සහ ටික්ටොක් වැනි සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ දිස්වන ආකර්ෂණීය වෙළඳ දැන්වීම් සහ අනුග්‍රහය ලත් වීඩියෝ (Sponsored ads and influencer hauls) මඟින් අපව අනවශ්‍ය මිලදී ගැනීම් වෙත මනෝවිද්‍යාත්මකව තල්ලු කරයි. මෙම දැන්වීම් නිරන්තරයෙන් දැකීමෙන් මොළයේ ඩෝපමින් (Dopamine) ක්‍රියාකාරීත්වය වැඩි වී ක්ෂණිකව මුදල් වියදම් කිරීමට සිතේ. ඔබට නිතර පෙළඹවීම් ඇති කරන ප්‍රචාරක පිටු (Pages) අನ್ෆොලෝ කිරීම හෝ සෝෂල් මීඩියා භාවිත කරන කාලය සීමා කිරීම මඟින් මෙම මානසික උගුලෙන් මිදිය හැක.
5.මුදල් වියදම් කිරීමට හේතු වන මානසික තත්ත්වයන් (Emotional Triggers) හඳුනා ගැනීම
බොහෝ අය දැඩි මානසික ආතතියෙන් (Stress), කණස්සල්ලෙන්, කම්මැලිකමෙන් හෝ දුකෙන් පසුවන විට එයින් මිදීමට ෂොපිං කිරීමේ පුරුද්දකට (Retail therapy) නැඹුරු වෙති. යම් භාණ්ඩයක් මිලදී ගැනීමට සිතෙන සෑම අවස්ථාවකම, ඔබේ සැබෑ මනෝභාවය කුමක්දැයි මඳක් සිතා බලන්න. ඔබට ඇත්තේ ආතතියක් නම්, සාප්පු යෑම වෙනුවට සංගීතයට සවන්දීම, ඇවිදීමට යාම හෝ මිතුරෙකු සමඟ කතා කිරීම වැනි වෙනත් මානසික සුවතා ක්‍රමයක් අත්හදා බලන්න. හැඟීම් පාලනය කරගැනීම මඟින් අනවශ්‍ය මුදල් නාස්තිය පහසුවෙන්ම වළකා ගත හැක.